Зрэшты, зямлі не бывае кепскай, бываюць кепскія аграномы. Гэта ён сам сказаў, аграном Зміцер Судак

25 красавіка 023 Усё жыццё, а яму ўжо трыццаць тры, Зміцер Судак чытае кнігу зямлі. Цікава, што чытае яе на роднай мове. Нават цяжка сказаць, адкуль, з якой ён глебы вырас — гэткі свядомы, гэткі сапраўдны, гэткі шчыры беларус. Гэта як тыя бульбіны. Здаецца, у адзін разор усіх іх кідаеш, адною вадзіцаю паліваюць дажджы, сонейка яснае аднолькава ўсім свеціць, аднолькава ўсіх грэе. А як вырастуць — адзін клубень хібны, лядачы, ледзьве ліпіць, а то і ўвогуле гнілы, а іншы вунь які спрытны, буйны, разварысты. А ці ён не ў той глебе рос, а ці не такімі зямнымі сочывамі сілкаваўся?

Зрэшты, зямлі не бывае кепскай, бываюць кепскія аграномы. Гэта ён сам сказаў, аграном Зміцер Судак, які нават і ў цэнтры горада хату сваю і ўчастак на шэсць сотак здолеў ператварыць у гадавальнік, дзе і раслінам цёпла было і хораша, і жывёлам вольна пачувалася…
Ды пра ўсё па парадку. Нарадзіўся, казаў, у Мінску, а вось рос «на Вушаччыне». Менавіта так, па-барадулінску, сказаў: «на Вушаччыне» — з прыстаўным «в». Казаў, што дзядзьку Рыгора ва Ушачах ніхто не ўспрымаў як нейкага вялікага светача, а як свайго простага чалавека ведалі. Зміцер і на хаўтурах у яго быў, і труну выносіў, і на ўсё жыццё вынес для сябе барадулінскую формулу-выснову: «Трэба дома бываць часцей, трэба дома бываць не госцем». Вось і ён, Зміцер, па родным Завыдрыне не гультаём гуляў, не сталічным франтам хадзіў ды пальцы загінаў, а зямельку араў ды сеяў, змалку дзядам дапамагаў, у бабулі, можна сказаць, вырас. Дарэчы, казаў, што па дзедаўскай лініі яго род нават кулацкім быў у свой час. Якія там кулакі! Рупліўцы! Хто кароўку ці коніка меў.
Вучыўся Зміцер у Лужасне на агранома, пасля — завочна ў Горацкай Акадэміі. Закончыў на выдатна. І заўсёды па-беларуску размаўляў. Тая ж самая Забароўская школа — сельская, а пасля ж гарадская, СШ №3 у Лепелі, дзе ўсе імкнуліся пераважна «па культурнаму» — на «великом и могучем разговаривать». Сам ведаю, сам яе заканчваў. А ў яго ўсё неяк не выходзіла, бо «звонкае «дзе» і густое «чаго» з галавою выдавала этнічнага беларуса. Ды ён і не імкнуўся дужа «па-гарадскому».
Казаў, раней думаў, што ён адзін такі, дзіўны, пакуль інтэрнэт не паявіўся. Пакуль не перазнаёміўся з іншымі «не такімі», якіх аказалася, зрэшты, не так і мала.
Тым часам гарнула да зямлі… Дзе толькі не паспрабаваў рэалізаваць сябе. Папрацаваў у калгасе імя Калініна аграномам. З роднай вёскі аж у Юркоўшчыну на веласіпедзе ездзіў, за трынаццаць кіламетраў, за дзень наматваў дваццаць шэсць, а за гады працы — усе дзевяць тысяч кіламетраў педалямі накруціў, балазе Зямля круглая. І майстрам у вучгасе паспрабаваў, і майстрам на элеватары на камбікормавым. Плацілі малавата, а сям’я ўжо была, дачка нарадзілася, грошы патрэбныя былі. Дзе характарам не спадабаўся, не сышоўся з начальствам. Хлопец ён спакойны, аднак своеасаблівы. Творчы ён чалавек, такі вось творчы аграном — да зямелькі гарнуўся. Урэшце здаўся, эксперыменты з працаю кінуў, а на зямлі застаўся стала і, відаць, ужо назаўсёды. У горадзе, на вуліцы Чапаева, дзе, узяўшы крэдыт, купілі з Таццянай хату, гадавалі свінаматку і дванаццаць парасят. Балазе Таццяна таксама з вёскі. У Валосавічах яе знайшоў. Настаўніца, замежную мову выкладае, а ўсё туды ж — да зямлі, да гаспадаркі.
А зараз, калі летась набыў хату пад дачу ў Пышнагорах, адразу ж узяўся хлеўчукі перасыпаць, ды неўзабаве ўсю сваю гаспадарку сюды перавёз. А Божачкі! Якія цікавыя парасяткі ў яго на падворку бегаюць — рудыя, касматыя, як лісы. Упершыню такіх пабачыў. Пытаюся, мо якія траваядныя, в’етнамскія. Ды не, нашы, звычайныя. Каляровыя парасяткі — не ўсё яшчэ пышнагорскае дзіва.
Выкапаў вялікую копанку, васямнаццаць на трыццаць, у самай лагчыне, дзе, здавалася, балота павінна быць, а насамрэч пясочак — жвір. І жвірам тым дарогу высыпаў у Пышнагоры. Самому цяжкавата было справіцца, у сельсавет звярнуўся. Залатуха яму паўтара мільёна на дарогу падкінуў і на добраўпарадкаванне тэрыторыі. Хацкевіч «амкадор» прыслаў. Вунь усе кусты дзікія, за якімі і хаты не відаць было, Зміцер пассякаў, пакінуў толькі бярозку ды клёнік, а ля копанкі зусім нядаўна, наладзіўшы сам сабе «камуністычны суботнік», насадзіў добрай чорнай парэчкі.
Камень велічны ля хаты паставіў. Выкапалі на копанцы. Думалі, маленькі, а ён вунь які аказаўся. Не ведае пакуль, што на ім высечы. Магчыма, любімыя радкі любімага паэта-земляка: «Трэба дома бываць часцей…» Жарты-жартамі, а ніякіх жартаў. Зміцер усур’ёз марыць тут алею пасадзіць, дзе кожнае дрэўца будзе ў гонар беларускага пісьменніка і — шыльдачка з яго аўтарскім вершам. Бо, казаў, у кожнага пісьменніка ці паэта ёсць свой галоўны верш, ёсць словы, якія характарызуюць яго лёс і жыццё і якія ведаюць усе.
Не бяруся казаць пра ўсіх, бо ці багата зараз тых, хто чытае і ведае ўвогуле майстроў прыгожага пісьменства. Скажу толькі, што такія людзі, як Зміцер Судак, пад дзічкамі не растуць. Ён з яблыні добрага гатунку. Купіў сабе вышыванку, касу добрую. Кажа, што беларуса сапраўднага павінны вызначаць тры рэчы: каса вострая, боты і вышыванка. Не, мае, вядома, і мотаблок. Хоча зямлі добры кавалак узяць. А тады чым жа тую зямельку апрацоўваць? Аднак мотаблок — гэта ўжо антураж сучаснасці, а вось каса… Памятаеце, у Коласа: «Ідуць касцы, звіняць іх косы, вітаюць іх буйныя росы, а краскі ніжай гнуць галовы, пачуўшы косак звон сталёвы…»
Усё ў яго творчае. Памідоркі — творчыя, некалькіх гатункаў, і такія, што туманоў не баяцца. Летась без цяпліцы вырасціў. Агурочкі — на падбор. Заваліў памідорамі ды агуркамі свежымі, экалагічнымі, прыдарожны сэрвіс.
Сын расце. Іванам назваў — па дзеду. Янкам. Дзед ва Ушачах праз вуліцу з Барадуліным жыў. І слоўцы барадулінскія, як дыяменты ў росах, ва ўжытку цяпер у Зміцера. Вось адкуль нацыянальная ідэнтычнасць — з лясоў баравых, ад баравічкоў крамяных, ад чарнічак лясных, ад журавінак балотных — ад прадзедаў, спакон вякоў… У школу пайшоў акурат у дзевяностыя, калі распачалася беларусізацыя і ў падручніках вучылі нашы сімвалы — нашу Пагоню, якая зараз на гербе горада Лепеля… У Лужасне па-беларуску хоць і не гаварылі, аднак спрыялі беларушчыне. У Горках трапіўся выкладчык гісторыі добры — Аляксандр Каданчык… Ды што там, калі яшчэ дзецьмі малымі ў вайнушку гулялі, у немцаў і рускіх, ён чамусьці казаў: “А я беларус”.
Ён — беларус, ад зямлі, ад сахі, ад Бога!
Уладзімір МІХНО.
На здымку: Зміцер Судак.
Фота аўтара.

Добавить комментарий

Ваш e-mail не будет опубликован.

Можно использовать следующие HTML-теги и атрибуты: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>